Bilişim ve teknoloji alanındaki bilirkişi; bilgisayar, telefon, sunucu ve çevrim içi hesaplardaki verileri inceler. Ceza dosyalarında bu işe adli bilişim incelemesi denir; hukuk dosyalarında ise daha çok yazılım ve bilişim hizmeti sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar gündeme gelir.

Bilişim bilirkişisi ne iş yapar?
Dijital delilin bozulmadan kopyalanmasını ve kopyanın asılla aynı olduğunun doğrulanmasını sağlar; mahkemenin sorduğu veriyi bu kopya üzerinde arayıp raporlar.
İnceleme el konulan cihazın kendisi üzerinde değil, ondan alınan birebir kopya üzerinde yapılır. Bu kopyaya imaj denir. İmaj alınırken cihaza yazma yapılmasını önleyen bir donanım ya da yazılım kullanılır. Asıl diskin ve imajın hash değeri, yani içerikten hesaplanan özet değer karşılaştırılır; iki değerin aynı çıkması kopyanın asılla örtüştüğünü gösterir. Silinmiş dosyalar, yazışmalar, tarayıcı geçmişi, konum ve zaman bilgileri bundan sonra imaj üzerinde aranır.

Bilişim bilirkişi raporu neleri içerir?
İncelenen cihazların kimlik bilgileri, imaj alma yöntemi ve hash değerleri, kullanılan yazılımlar ve sürümleri, arama ölçütleri ile mahkemenin sorusuna ilişkin bulgular raporun temel bölümleridir.
Raporda cihazın marka, model ve seri numarası, mühür durumu ve teslim alındığı tarih yer alır. Delilin el konulmasından incelemeye kadar kimlerin elinden geçtiği delil zinciri olarak kayda geçirilir. Bulgular ekran görüntüsü yerine dosya yolu, oluşturulma ve değiştirilme zamanı ve kaynağıyla birlikte gösterildiğinde başka bir uzmanın aynı sonuca ulaşıp ulaşamayacağı denetlenebilir. Zaman bilgilerinde saat dilimi ve cihaz saatinin doğruluğu ayrıca belirtilir.
Hangi dosyalarda bilişim bilirkişisine başvurulur?
Bilişim sistemine girme ve verileri bozma suçları, internet üzerinden dolandırıcılık, sosyal medya yoluyla hakaret ve tehdit, yazılım sözleşmesi uyuşmazlıkları ve yazışmaların gerçekliğinin tartışıldığı dosyalar başlıca örneklerdir.
Ceza dosyalarında bir paylaşımın hangi hesaptan, hangi IP adresinden ve hangi saatte yapıldığı sorulabilir. Bu bilgiler için yer ve erişim sağlayıcıların tuttuğu trafik kayıtları önem taşır; bu kayıtlara ilişkin yükümlülükler 5651 sayılı Kanunda düzenlenir. Hukuk dosyalarında ise teslim edilen bir yazılımın sözleşmedeki işlevleri karşılayıp karşılamadığı, bir uygulamanın kaynak kodunun kime ait olduğu ve sistemin neden çalışmaz hâle geldiği incelenir. Bir mesajlaşma uygulamasındaki yazışmanın ekran görüntüsünü telefondaki asıl kayıtla karşılaştırmak da sık istenen işlerdendir.
Kişisel verilerin sızdırıldığı iddia edilen dosyalarda sunucu kayıtları, yetkilendirme ayarları ve erişim logları incelenir; hangi kullanıcının hangi veriye hangi saatte eriştiği zaman çizelgesi hâlinde gösterilir. Kripto varlık dolandırıcılığı dosyalarında ise cüzdan adresleri ve işlem kayıtları üzerinden paranın izlediği yol çıkarılabilir.
Fikrî mülkiyet dosyalarında iki yazılımın kaynak kodları karşılaştırılarak kopyalama olup olmadığı araştırılır. E-ticaret uyuşmazlıklarında ise siparişin, ödemenin ve teslimin sistem kayıtlarındaki izleri sırayla okunur ve kayıtlar arasındaki tutarsızlıklar gösterilir.

Bilişim bilirkişi raporuna itirazda teknik olarak neye bakılır?
İmajın usulüne göre alınıp alınmadığına, hash değerlerinin raporda yer alıp almadığına, zaman bilgilerinin doğru yorumlanıp yorumlanmadığına ve bulgunun kaynağının gösterilip gösterilmediğine bakılır.
Hash değeri raporda yoksa ya da imaj ile asıl veri arasında fark varsa kopyanın asılla aynı olduğu doğrulanamaz. Bir IP adresi tek başına belirli bir kişiyi göstermez; aynı bağlantıyı birden fazla kişinin kullandığı dosyalarda raporun bunu ele alıp almadığı sorgulanabilir. Otomatik inceleme yazılımlarının çıktısı açıklama yapılmadan rapora eklenmişse bulguların bağlamı eksik kalabilir. Delilin hukuka uygun elde edilip edilmediği teknik değil hukuki bir sorudur ve mahkemece değerlendirilir.
Bilişim bilirkişisi nasıl olunur?
Bilişim alanında mesleki deneyimi olanlar Bilirkişilik Bölge Kurullarının ilan ettiği dönemde başvurur; bilirkişilik temel eğitimini tamamlamış olmak aranır.
Genel şartlar ve başvuru adımları için Bilirkişilik için bilinmesi gerekenler sayfasına bakılabilir.
Sık sorulan sorular
İmaj almak ne demektir?
Bir diskin ya da telefonun içeriğinin, silinmiş alanlar dahil, birebir kopyasının çıkarılmasıdır. İnceleme asıl cihaz yerine bu kopya üzerinde yapılır.
Hash değeri neyi gösterir?
Verinin içeriğinden hesaplanan özet değerdir. Asıl veri ile kopyanın hash değerinin aynı olması kopyanın değiştirilmediğini gösterir.
Ekran görüntüsü teknik olarak nasıl doğrulanır?
Görüntüdeki yazışma, cihazdaki asıl kayıtla ya da hizmet sağlayıcının kayıtlarıyla karşılaştırılır. Delil değerini mahkeme takdir eder.