BİLİRKİŞİASİSTANI

Araç ve makine dosyalarında uzman mütalaası

Araç ve makine dosyalarında uzman mütalaası, bir eksper raporunun, değer kaybı hesabının, arıza değerlendirmesinin ya da iş kazası bilirkişi raporunun teknik dayanaklarının bağımsız bir teknik uzmanca yeniden incelenmesidir. Mütalaa hâkimi bağlamaz; değerini içerdiği somut tespitler belirler.

Kaputu açık bir otomobilin motor bölmesi

Eksper raporuna itirazda teknik olarak neler kontrol edilir?

Hasar kalemlerinin kazayla ilişkisi, onarım ya da değişim kararının gerekçesi, parça ve işçilik değerleri kontrol edilir. Fotoğrafların rapordaki tespitleri destekleyip desteklemediğine de bakılır.

Kasko ya da zorunlu trafik sigortası dosyasında eksper raporu, hasarın tespiti ve tazminat hesabının ilk belgesidir. Teknik incelemede önce raporda sayılan her kalemin kazayla ilişkisine bakılır. Darbenin geldiği yön, hasarın yerden yüksekliği ve aynı bölgede daha eski bir onarım izi olup olmadığı fotoğraflarla karşılaştırılır.

Ardından onarım ve değişim kararları ele alınır. Onarılabilecek bir parçanın değiştirilmiş ya da değişmesi gereken bir parçanın onarılmış gösterilmesi hesabı iki yönde de etkileyebilir. Parça fiyatlarının orijinal mi eşdeğer mi alındığı, işçilik saatleri ve boya alanı ayrıca okunur. Raporlarda görülen eksikliklerden biri, hasar kalemi olarak yazılan bir parçanın fotoğraflarda hiç görünmemesidir. Bir diğeri, şasi ya da elektronik modül gibi gizli hasarın araç sökülmeden değerlendirilmesidir. Ret yazısında hasarın kazayla uyumsuz olduğu söyleniyorsa bu görüşün hangi ölçüme dayandığı aranır. Fotoğrafların çekildiği tarih ve aracın ekspertiz anındaki durumu incelemenin sınırını çizer.

Şantiyede çalışan bir ekskavatör

Değer kaybı bilirkişi raporunda hesap teknik olarak nasıl kontrol edilir?

Aracın kaza öncesi piyasa değerinin nasıl belirlendiği, hasarın yeri ve büyüklüğü, yaşı, kilometresi ve önceki hasar kayıtlarının hesapta nasıl ele alındığı kontrol edilir.

Değer kaybı raporunda sonuç tek bir rakam olarak görünse de altında birkaç kabul vardır. Önce aracın kaza öncesi piyasa değerinin hangi verilerle belirlendiğine bakılır. Benzer yaş, kilometre, donanım ve hasar geçmişindeki araçlarla karşılaştırma yapılıp yapılmadığı raporda görülebilmelidir.

Hasarın kendisi de hesabı değiştirir. Değişen ya da boyanan parçanın taşıyıcı bir parça mı, sökülüp takılan bir parça mı olduğu ikinci el alıcının gözünde aynı ağırlığı taşımaz. Bu yüzden raporun, onarım faturası ve eksper raporuyla aynı parçaları anlatıp anlatmadığı karşılaştırılır. Aynı bölgede daha önce onarılmış bir araçta yeni kazanın değere etkisi ayrıca değerlendirilir. Raporlarda zaman zaman görülen bir eksiklik, yaş ve kilometreye bağlı genel bir katsayının hasarın yeri dikkate alınmadan uygulanmasıdır. Kavramın kendisi ve hangi durumlarda gündeme geldiği araç hasarı ve değer kaybı rehberinde anlatılıyor.

Ayıplı araç veya makinede arıza üretim hatası mı, kullanım hatası mı?

Ayrım, arızalı parçanın incelenmesi ile servis, bakım ve kullanım kayıtlarının birlikte değerlendirilmesiyle yapılır. Teknik inceleme arızanın kaynağını gösterir; ayıbın hukuken bulunup bulunmadığına mahkeme karar verir.

Motor, şanzıman ya da bir iş makinesinin hidrolik sisteminde ortaya çıkan arızada ilk soru arızanın nereden başladığıdır. Kırılmış ya da aşınmış parçanın yüzeyi çoğu zaman en çok bilgi veren delildir. Yorulma çatlağı, malzeme kusuru, yağsız çalışmaya bağlı sarma ve aşırı yük izleri birbirinden farklı görünür. Bu nedenle arızalı parçanın atılmadan saklanması ve sökümün tutanakla yapılması incelemenin değerini doğrudan etkiler.

Parçanın yanında servis kayıtları, arıza kodları ve bakım aralıklarına uyulup uyulmadığı okunur. Aynı arızanın aynı modelde tekrarlayıp tekrarlamadığı ve üreticinin geri çağırma duyuruları da değerlendirmeye girebilir. Sık karşılaşılan güçlük, aracın ya da makinenin arızadan sonra onarılmış ve parçaların elden çıkmış olmasıdır; bu durumda değerlendirme fotoğraf ve kayıtlarla sınırlı kalır. Tüketici ilişkisinde ayıplı mal ve tüketicinin seçimlik hakları 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda düzenlenir. Ayıbın hukuken bulunup bulunmadığı teknik incelemenin değil mahkemenin konusudur.

Kaputu açık araçta motor bölmesini inceleyen teknisyen

Makine veya forklift kaynaklı iş kazasında kusur raporuna teknik itirazda neye bakılır?

Makinenin ve emniyet düzenlerinin olay anındaki durumu, periyodik kontrol ve bakım kayıtları ile raporun bu bulgulara dayanıp dayanmadığına bakılır. Kusur oranını mahkeme takdir eder.

İş kazası dosyalarında kusur raporu iş güvenliği, hukuk ve teknik konulardan gelen bilirkişilerce birlikte hazırlanabilir. Teknik uzmanın incelemesi bunlardan teknik olana, yani makinenin ve çalışma ortamının olaya etkisine yöneliktir. Forkliftli bir kazada kaldırma kapasitesi etiketi, yükün ağırlık merkezi, çatal ve zincirlerin durumu, fren ve direksiyon sistemi, geri manevra ikazı ve emniyet kemeri ele alınır. Pres, konveyör ya da tezgâh kazalarında koruyucu kapakların, iki el kumandasının, ışık perdesinin ve acil durdurma düğmesinin olay anında çalışıp çalışmadığı sorulur.

İş ekipmanlarının periyodik kontrol raporları, kullanım kılavuzu ve risk değerlendirmesi bu tespitlerin belge tarafını oluşturur. Raporlarda görülen bir eksiklik, makinenin hiç incelenmeden yalnız ifadeler üzerinden değerlendirilmesidir. Bir diğeri, olaydan sonra yapılan değişikliklerin kaza anındaki durum gibi kabul edilmesidir. Teknik itiraz bu boşlukları gösterir, kusur oranı önermez. İşverenin yükümlülükleri 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda yer alır; kusurun paylaştırılması mahkemenin takdirindedir.

İş kazası incelemesinde bakım kayıtları neden önemlidir?

Bakım geçmişi, arızanın öngörülebilir olup olmadığını gösterir. Bakım formları, servis raporları ve periyodik kontrol belgeleri bu amaçla incelenir.

Olaydan önceki bakım geçmişi, arızanın öngörülebilir olup olmadığına ışık tutabilir. Bakım formları, servis raporları ve periyodik kontrol belgeleri incelenir. Makine olaydan sonra onarılmışsa ilk fotoğraflar ve tutanaklar daha belirleyici hâle gelir.

Makine kazasında koruyucu donanım yönünden neye bakılır?

Koruyucu kapak, acil durdurma ve kilitleme düzenlerinin bulunup bulunmadığı ve olay anında çalışır durumda olup olmadığı incelenir. İşverenin bu konudaki yükümlülükleri 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nda düzenlenmiştir.

Koruyucu kapak, acil durdurma ve kilitleme düzenlerinin bulunup bulunmadığı ve olay anında çalışır durumda olup olmadığı değerlendirilir. Kişisel koruyucu donanımın verilip verilmediği de bu başlıkta gündeme gelebilir.

Makine kazasında kullanım hatası ile teknik arıza nasıl ayırt edilir?

Ayrım; kırılma ve aşınma izleri, emniyet düzenlerinin durumu ve bakım geçmişi gibi bulgulara dayanılarak yapılır. Bilirkişi her etkiyi hangi bulguya dayandırdığını gösterir; hukuki nitelendirme hâkime aittir.

Bir olayda birden fazla etken bir arada bulunabilir ve aralarındaki sınır her dosyada aynı açıklıkla çizilemeyebilir. Raporun her etkiyi hangi bulguya dayandırdığını göstermesi beklenir; hukuki nitelendirme hâkime aittir.

Teknik uzman mütalaası neleri içerir?

İncelenen belge ve parçaların listesi, yapılan ölçüm ve hesaplar ve her teknik tespitin dayanağı yer alır. Hukuki nitelendirme ve kusur oranı içermez.

Mütalaa, incelenen raporu baştan tekrar etmek yerine teknik dayanağı tartışmalı olan noktaları ele alır. Başta incelenen belgeler ve varsa yerinde görülen araç, makine ya da parça listelenir. Ardından yöntem anlatılır: hangi ölçümün hangi aletle yapıldığı, hangi hesabın hangi kabullere dayandığı. Her tespit bir fotoğrafa, ölçüye ya da belgeye bağlanır. Mahkeme bilirkişisinin raporundan farklı bir sonuca varılan yerde fark ve nedeni açıkça gösterilir. Bilirkişilerin uyacağı rehber ilkelerde rapor için aranan açıklık ve gerekçe ölçüsü mütalaa için de yol göstericidir. Mahkeme mütalaayı diğer delillerle birlikte değerlendirir. Teknik bir değerlendirmenin bu sürece nasıl katılabileceği uzman mütalaası rehberinde anlatılmıştır; sorular için iletişim bölümünden yazılabilir.

Sık sorulan sorular

Makine kazası dosyalarında hangi belgelere bakılabilir?

Uygulamada bakım ve periyodik kontrol kayıtları, kullanım kılavuzu, risk değerlendirmesi ve olay yeri fotoğrafları incelenir.

Makine olaydan sonra onarıldıysa nelere bakılabilir?

İlk fotoğraflar, tutanaklar ve servis kayıtları daha belirleyici hâle gelir; incelemenin sınırları bu belgelere göre çizilir.

Forklift kazasında hangi belgeler incelenir?

Forkliftin periyodik kontrol raporu, bakım kayıtları, kullanım kılavuzu, olay yeri tutanağı ve fotoğrafları incelenir. Varsa kamera kaydı olayın akışını göstermede önemlidir.

Araç değer kaybı hesabında hangi bilgiler kullanılır?

Aracın kaza öncesi piyasa değeri, yaşı, kilometresi, hasarın yeri ve büyüklüğü ile önceki hasar kayıtları kullanılır. Hesabın hangi kabullere dayandığı raporda görülebilmelidir.

Arızalı parça neden saklanmalıdır?

Kırılma ya da aşınma yüzeyi arızanın kaynağına dair en çok bilgi veren delil olabilir. Parça atıldığında inceleme fotoğraf ve kayıtlarla sınırlı kalır.

Kaynaklar

  1. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunumevzuat.gov.tr
  2. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunmevzuat.gov.tr
  3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunumevzuat.gov.tr
  4. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunumevzuat.gov.tr
  5. Bilirkişilerin uyacağı rehber ilkeler ve rapor standartlarıAdalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı
İletişim

Bilgi almak için yazın.

Sorularınız için e-posta gönderebilir ya da numaranızı bırakabilirsiniz.

info@bilirkisiasistani.com

Sizi arayalım